سینمای ایران و جهان

یادداشتی در مورد مرحوم سهراب شهیدثالث- به همراه پی نوشتی درباره دیدار فینال یورو 2008

cinema-cinemast — Wed, 02 Jul 2008 17:19:18 GMT

" يك اتفاق بزرگ "

يادداشتي در مورد سهراب شهيد ثالث

به مناسبت فرا رسيدن سالروز وفات اين فيلمساز مستقل سينماي ايران

سنگ بناي سينماي مستقل ايران در سال هاي ابتدايي دهه پنجاه به وسيله فيلم سازاني عاشق، پيشرو و آرمان گرا گذاشته شد و خيلي زود جاي خود را در ميان اهل انديشه و هواداران هنر ناب باز كرد. پيشگامان اين نوع سينما نمي خواستند در سينماي مبتذل تجاري آن سال ها دست و پا بزنند و مثل خيلي از همتايانشان پس از ساخت يكي دو فيلم قابل قبول، به دليل مشكلات مالي و شرايط بسته حاكم بر سينما، جذب سينماي تهيه كننده سالاري شوند و براي رضايت دل عامه تماشاگران فيلم بسازند. سهراب شهيدثالث يكي از همين فيلم سازان بود كه هيچ گاه از سر تفنن فيلم نساخت و در تمامي آثارش مي توانستيم ردپاي دغدغه هاي اجتماعي و شخصي اش را ببينيم. شهيدثالث سعي مي كرد در فيلم هايش يك داستان را به زبان ساده روايت كند، اما در عين حال از رفتن به سمت مولفه هاي نمايشي و داستاني و نيز احساسات گرايي پرهيز مي كرد و به عمق زندگي ساده مردمان فرودست جامعه نزديك مي شد.

شهيدثالث در سال 1324 در تهران متولد شد. مادرش زماني كه او كودك بود، از پدر طلاق گرفت و به اتريش رفت و سهراب نيز در نوجواني به مادر پيوست. اما به دليل روحيه خاصي كه داشت نتوانست مدت زيادي در كنار او دوام بياورد و در همان جا و سپس در فرانسه به سراغ سينما رفت و به آموزش فيلم سازي مشغول شد. در سال هاي پاياني دهه چهل به ايران بازگشت و براي وزارت فرهنگ و هنر وقت مستندهايي ساخت. بزم درويشان (1348) با موضوع مراسم ذكر و سماع درويش ها در كردستان، رستاخيز (1348) كه در مورد بازسازي بناها و كتيبه هاي باستاني تخت جمشيد بود، دومين نمايشگاه آسيايي (1348) با موضوع افتتاح نمايشگاهي در پاييز آن سال، سه گانه اي در مورد رقص هاي محلي ايراني به نام هاي رقص بجنورد (1348)، رقص هاي تربت جام (1349)و رقص هاي محلي تركمن (1349) و مستند آيا...؟ (1350) كه نگاهي انتقادي به وضعيت زندگي، تحصيل، معاشرت و تفريح هاي جوانان در سال هاي ابتداي دهه پنجاه داشت، مستندهايي بودند كه شهيد ثالث در طول دو سال براي اداره كل امور سينمايي وزارت فرهنگ و هنر ساخت. در سال هاي ابتدايي پس از برپايي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان و در دوراني كه بسياري از فيلم سازان مشهور تاريخ سينما ايران جذب اين مركز شده بودند، شهيدثالث فيلم سياه و سفيد (1351) را مقابل دوربين برد.

سهراب شهيدثالث با نخستين فيلم خود، يك اتفاق ساده (1352)، تمام نگاه ها را در محفل هاي سينمايي و روشنفكري ايران و دنيا به خود جلب كرد. فيلم داستان يك روز از زندگي يك پسر بچه در يكي از منطقه هاي شمالي ايران را روايت مي كرد. يك اتفاق ساده در دومين دوره جشنواره جهاني فيلم تهران جايزه بهترين كارگرداني را گرفت و در جشنواره هاي فيلم برلين و لندن نيز به نمايش درآمد و مورد تقدير قرار گرفت. دو سال بعد شهيدثالث فيلم مشهور و هميشه ماندگار طبيعت بي جان را با حمايت تلويزيون و كانون سينماگران پيشرو ساخت كه تحسين بسياري از نويسندگان و منتقدان را در پي داشت. فيلم روايتگر داستان زندگي يك سوزنبان پير و همسرش بود كه در محل دورافتاده اي زندگي ساده و بدون پر فراز و نشيبي داشتند. تا اين كه يك روز نامه اي اداري به دست سوزنبان مي رسد كه در آن به او دستور داده شده كه بايد هرچه سريعتر محل سكونتش را تخليه كند و آن را به سوزنبان جديد تحويل بدهد. شهيدثالث در اين اثر آن قدر به روح روزمرگي زندگي اين زوج پير نزديك شده است كه كمتر بيننده اي را مي توان يافت كه با زندگي سرد و بي روح آن دو ارتباطي تنگاتنگ برقرار نكند. شايد به همين دليل است كه هنوز هم در فهرست بهترين فيلم هاي خيلي از منتقدان و نويسندگان سينمايي اين اثر روح انگيز و انساني شهيدثالث را مي توانيم مشاهده كنيم. طبيعت بي جان در عرصه هاي جهاني نيز بسيار موفق بود به طوري كه توانست خرس نقره اي جشنواره برلين را در سال 1974 از آن خود كند و برنده چندين جايزه نقدي و جانبي در اين جشنواره شود كه مهم ترين آن ها جايزه بهترين فيلم از ديدگاه منتقدان اين جشنواره بود. به دليل فشارها و محدوديت هاي بسياري كه از سوي نهادهاي نظارتي دولتي و بدنه سينماي آن زمان ايران بر شهيدثالث تحميل شد، او جلاي وطن كرد و در سال 1354 با حضور عوامل ايراني و البته سرمايه گذاري مشترك تلفيلم و يك شركت فيلم سازي آلماني فيلم "در غربت" را با نگاهي رئاليستي و در راستاي سبك منحصر به فرد خود، ساخت و در آن مشكلات كارگران مهاجر در آلمان را به تصوير كشيد. فيلم بار ديگر جايزه منتقدان جشنواره برلين را براي شهيدثالث به همراه داشت، ضمن آن كه "در غربت" در جشنواره هاي جهاني فيلم تهران، شيكاگو و لندن هم با استقبال خوبي روبرو شد.

شهيدثالث كه ديگر در آلمان ماندگار شده بود و به دليل دلخوري ريشه دارش از ناملايمتي هاي برخي نمي خواست به وطن بازگردد، در سال 1976 فيلم "زمان بلوغ" را با موضوع تحول هاي روحي پسري نوجوان ساخت كه در جشنواره شيكاگو برنده جايزه هوگوي نقره اي شد و در جشنواره بزرگ سينمايي لوكارنو بهترين فيلم از ديدگاه منتقدان لقب گرفت. او يك سال بعد فيلم "يادداشت هاي روزانه يك عاشق" را ساخت. اين فيلم به زندگي سرد و بي روح كارگر يك فروشگاه مي پرداخت كه منتظر نامزدش بود، غافل از اين كه خود نامزدش را كشته است. فيلم در ادامه همان نگاه خاص انسان گرايانه و جهان شمول شهيدثالث قرار داشت و در جشنواره فيلم لندن جايزه موسسه فيلم بريتانيا را از آن خود كرد. شهيدثالث در زمان اقامتش در آلمان با لوته ه. آيزنر آشنا شد. آيزنر بازيگر و مورخ سينما و همسر فريتس لانگ، كارگردان سرشناس و جهاني سينماي اكسپرسيونيت آلمان بود كه در زمان به قدرت رسيدن نازي ها در آلمان مجبور به ترك وطن شد و به همراه هانري لانلگوا سينماتك فرانسه را پايه گذاري كرد و بعدها در آلمان از او به عنوان يك چهره سرشناس سينمايي بارها و بارها تقدير شد. علاقه شهيدثالث به شخصيت آيزنر به اندازه اي بود كه او مستندي به نام "تعطيلات طولاني لوته ه. آيزنر" را در سال 1979 مقابل دوربين برد و در جشنواره هاي كن و لندن نيز شركت داد. ضمن آن كه فيلم در جشنواره ميناپوليس آمريكا به عنوان برنامه افتتاحيه به روي پرده رفت و از سوي سينماتك انگلستان نيز شايسته دريافت جايزه اي ويژه شناخته شد. نظم (1980) ديگر فيلم شهيدثالث بود كه داستان يك مهندس آلماني بي كار و مشكلات او را روايت مي كرد. شهيدثالث با اين فيلم براي بار دوم موفق شد پاي به جشنواره كن بگذارد و آن را در بخش دو هفته با كارگردانان اين جشنواره شركت دهد. نظم در چند رويداد سينمايي بزرگ دنيا هم شركت كرد و در جشنواره فيلم شيكاگو برنده جايزه هوگوي برنز شد. در همان سال شهيدثالث با سرمايه دولت آلمان فيلمي تلويزيوني با نام "آخرين تابستان گرابه" را براساس رمان توماس والنتين و درباره زندگي كريستين ديتريش گرابه، شاعر و نمايشنامه نويس آلماني، ساخت. علاقه بيش از اندازه و ارادت وصف ناپذير سهراب شهيد ثالث به آنتوان چخوف، نويسنده بزرگ روس، سبب شد كه او رويايش درباره ساخت فيلمي در مورد زندگي اين چهره جهاني و سرشناس ادبيات روسيه را جامه عمل بپوشاند و در سال 1981 با همكاري چند شبكه تلويزيوني مشهور كليد فيلم برداري مستند "آنتوان پ. چخوف" را بزند. شهيدثالث اعتقاد داشت چخوف داراي حس بشري والايي بود؛ زيرا او ديگران را دوست مي داشته و به خاطر آن ها رنج مي برده است. اوتوپيا (1982) يكي از اندك فيلم هاي شهيدثالث بود كه خط داستاني نسبتا جذابي براي تماشاگران عام داشت. فيلم زندگي چند زن را در يك مركز فساد روايت مي كرد كه در چنبره آزار و اذيت صاحب آن خانه بدنام گرفتار شده بودند و در نهايت آن چند زن به اتفاق يكديگر مرد را به قتل مي رسانند. با اين حال اوتوپيا در ادامه ساختارگرايي ساده و چشم نواز شهيدثالث قرار داشت و ردپاي بسياري از مولفه هاي ثابت آثار او را مي شد در آن مشاهده كرد. خود او اوتوپيا را راديكال ترين فيلم خود ناميده است. گيرنده ناشناس (1983) هم به مانند فيلم "در غربت" مشكلات كارگران خارجي و سرنوشت تراژيك آن ها را مدنظر قرار داده بود كه البته پشت صحنه آن براي شهيدثالث همراه با دردسرهايي بود. شهيدثالث در سال 1983 فيلمنامه "هانس، نوجواني از آلمان" را برمبناي كتاب سرگذشت نامه هانس فريك با نام ساعت هاي آبي نوشت و از مشاورت خود فريك هم در نگارش فيلمنامه استفاده كرد. فيلم داستان كودكي هانس فريك در اواخر زمامداري دولتمردان نازي را روايت مي كرد و جنبه هاي داستاني اش نسبت به ديگر ساخته هاي شهيدثالث كمي غليظ تر بود. درخت بيد (1984) يكي از ديگر از ساخته هاي شخصي اين كارگردان صاحب سبك ايراني بود كه آن را باز هم در آلمان كار كرد. درخت بيد داستان تقابل يك پيرمرد را با يك جوان قاتل روايت مي كرد. ضمن آن كه رامين رضا مولايي كه از فيلم "در غربت" يار و همراه شهيدثالث بود، در "آخرين بيد" آخرين فيلمبرداري اش را براي شهيدثالث انجام داد. شهيدثالث در فيلم فرزند خوانده ويرانگر (1986) داستان زني و شوهري را روايت مي كرد كه بچه دار نمي شوند و زندگي يكنواخت و كسل كننده اي دارند. تصميم آن دو براي پذيرفتن كودكي به عنوان فرزندخوانده و نبود سازش ميان زن و دختربچه ادامه اين درام را پيش مي برد. اين فيلم نيز به مانند خيلي از آثار شهيدثالث طوري ساخته شد كه تماشاگر تيزبين مي توانست داستان آن را به هر جامعه اي در دنياي مدرن امروز تعميم دهد. شهيدثالث آخرين فيلم خود را در آلمان در سال 1991 و با نام "گل هاي سرخ براي آفريقا" ساخت. فيلم داستان تكان دهنده و تراژيك مردي بي كار و نگون بخت را در جامعه روز آلمان روايت مي كرد كه براي تحقق روياي رفتن اش به آفريقا گام در مسيري دشوار و بيهوده مي گذاشت. " گل هاي سرخ براي آفريقا" موفق شد در آن سال جايزه تلويزيوني بهترين فيلمنامه و بهترين فيلم سال آلمان را از آن خود كرد. شهيدثالث پس از ساخت اين فيلم، به دليل فشارهايي كه در سال هاي ابتدايي دهه نود دولت آلمان بر مهاجران وارد كرده بود ناچار به ترك آلمان شد و به كانادا رفت و مدتي را در آن جا گذراند و سپس رهسپار آمريكا شد و تا پايان عمر در آن جا ماند و چند فيلمنامه هم نوشت، اما هيچ گاه نتوانست آن ها را مقابل دوربين ببرد.

شهيدثالث با آن كه تنها دو فيلم بلند در ايران ساخت، اما نقش انكارناپذيري در پيدايش سينماي نوين و مستقل ايران داشت و حتي خيلي از نويسندگان و مورخان سينمايي او را بنيانگذار اين نوع سينما در ايران مي دانند. ردپاي مولفه هاي شخصي او را هنوز هم مي توان در بين آثار فيلم سازان جوانان ايراني و حتي كارگردانان صاحب سبك اروپايي مشاهده كرد. او با فيلم هايش مرزهاي سينمايي را درنورديد و با زباني ساده و هم فهم دغدغه هاي انساني و اجتماعي در جهان معاصر را به خوبي به تصوير كشيد. سهيدثالث به دليل روحيه ويژه و خود ويرانگري كه داشت حتي پس از انقلاب هم به برخي دعوت ها و درخواست ها براي بازگشت به ايران پاسخ منفي داد و در نهايت روز دهم تيرماه سال 1377، در سن 54 سالگي، در شيكاگو دارفاني را وداع گفت. بي شك سازنده آثار درخشاني نظير طبيعت بي جان و يك اتفاق ساده، يك اتفاق بزرگ براي سينماي ايران بود كه شايد اگر در وطنش مي ماند و شرايط براي فيلم سازي اش فراهم مي شد، اكنون سينماي مستقل و هنري ايران در نزد مخاطبان قدرت نفوذي بيشتر و يا حداقل برابر با سينماي بدنه مان داشت و در عرصه هاي بين المللي نيز به جايگاهي بهتر دست مي يافت. روحش شاد و يادش گرامي باد.

------------------------------------------------------

" پاياني بر تمام آرزوها "

در دو روز گذشته مي خواستم مطلبي درباره شكست آلمان در فينال سيزدهمين دوره جام ملت هاي اروپا بنويسم، كه به دليل برخي گرفتاري ها متاسفانه نتوانستم. راستش نمي دانم چي بنويسم؟! وقتي كه داور سوت پايان بازي را زد و چهره هاي مبهوت ژرمن ها و تماشاگران آلماني را ديدم، آن قدر به هم ريختم كه ... حتي تصميم گرفتم كه چيزي ننويسم.

آن يكشنبه لعنتي، شب آلمان نبود! آلمان به جز نمايش خيره كننده اش در ده دقيقه ابتداي بازي نتوانست از كمند دفاع منظم و درست چيده شده تيم آراگونس عبور كند و براي ماتادورها خطرساز شود. از ابتدا هم قرار بود فينال بازي ها در روز نهم تيرماه (بيست و نهم جولاي) برگزار شود و همين موضوع مرا نگران كرده بود! مي دانستم كه در صورت بالا آمدن آلمان ها تا ديدار پاياني آن ها بايد در اين روز براي تصاحب جام بجنگند. من آدمي خرافاتي نيستم، اما در فوتبال كه بر بستري از شانس و تقدير بنا شده، به اصول خرافي اعتقاد كامل دارم... و يكشنبه روز نهم تيرماه (بيست و نهم جولاي) بود! روزي كه در اين شش سال اخير آلمان ها دو ديدار سرنوشت ساز را در دو جام معتبر پشت سر گذرانده بودند. مرتبه اول فينال جام جهاني سال 2002 بود كه ژرمن ها در دو موقعيت اتفاقي بازي را دو بر صفر به برزيلي ها واگذار كردند و قهرماني جهان را از دست دادند. بار ديگر مرحله يك چهارم نهايي جام جهاني 2006 بود كه ژرمن ها در آن ديدار خاطره انگيز و نفس گير آرژانتيني ها را شكست دادند و با اقتدار به مرحله بعد رفتند. اگر اين بازي هاي زنجيره اي را براي فوتبال آلمان سريالي از شكست و باخت ها در نظر بگيريم، اين بار نوبت باخت آلمان بود كه همين طور هم شد و اين نظر شبه خرافي شكل يك اصل شبه حقيقي را به خود گرفت! ضمن آن كه در مورد نحسي جام سيزدهم در يكي از نوشته هاي قبلي ام گفته بودم كه سرمان هم آمد!

ژرمن ها نتوانستند در روز فينال آن بازي منظم هميشگي خود را انجام دهند و بيشتر انرژي شان در طول بازي صرف مهار ضد حمله هاي آتشين اسپانيايي ها شد. تعويض بي مورد فيليپ لام در ابتداي نيمه دوم خيال آراگونس را راحت كرد. لام در اين جام همانند جام جهاني قبل بسيار عالي ظاهر شد. منتها يوآخيم لو به خاطر برخي تاكيتيك هايش از او بيشتر در پست دفاع چپ استفاده مي كرد و همين امر براي يوآخيم لو، فيليپ لام و در كل تيم آلمان به پاشنه آشيلي بزرگ تبديل شد. اما هر زمان كه در طول بازي ها لام اجازه نفوذ پيدا مي كرد، موتور حركتي آلمان ها مثل جام جهاني روان مي شد و براي حريفان خطرناك. لو مي توانست يانسن را به جاي بازيكني ديگر از خط مياني، وارد بازي كند و دفاع چپ خود را ترميم كند (الحق و الانصاف يانسن در نيمه دوم توانست مشكل آلمان را در پست دفاع چپ حل كند) و در اقدامي تهاجمي زمينه را براي نفوذهاي معركه فيليپ لام فراهم كند. اما اين تعويض سوال برانگيز يوآخيم لو همه پنبه ها را رشته كرد! و در ادامه آوردن بازيكنان نامطمئني همچون كوين كوراني (با آن سابقه وحشتناك اش در جام ملت هاي دوره قبل) و ماريو گومز (كه در دو بازي ابتداي جام حضوري فاجعه آميز داشت) تير خلاصي بود بر پيكره آلمان ها. در واقع كار آراگونس در نيمه اول بازي به مراتب دشوارتر از چهل و پنج دقيقه دوم بود. ضمن آن كه بازي خشن ماتادورها در موقعيت هاي تك به تك و خوش رفتاري داور با آن ها در بسياري از اين صحنه ها مزيدي بر علت شد كه ژرمن ها قافيه را ببازند (به نظر من گل اسپانيا حاصل خطاي تورس بر فيليپ لام بود). اما دور از انصاف است اگر بخواهم از بازي بسيار خوب ماتادورها در مجموع اين نود دقيقه به راحتي بگذرم. بدون شك نمايش اسپانيا در شب فينال حرفي براي گفتن باقي نگذاشت.

خيلي ها مي گفتند آلمان راه دشواري براي رسيدن به فينال طي نكرده است. پاسخ به اين ادعا را در نوشته هاي قبلي داده ام. اما بايد عرض كنم كه آسان ترين گروه ها در جام ملت ها از تيم هايي تشكيل شده كه غالبا در جام جهاني به عنوان دومين تيم پس از سرگروه هاي قدرتمند و طراز اول شانس صعود به مرحله بعد را دارند. در واقع در جام جهاني پس از سرگروه هاي مشهور، تركيب گروه ها معمولا به اين صورت است كه تيمي اروپايي به همراه يك تيم از آفريقا يا آمريكاي لاتين و يا اقيانوسيه در كنار تيمي از آسيا قرار مي گيرند و همين طبقه بندي اين موضوع را ثابت مي كند كه سطح بازي هاي جام ملت هاي اروپا به مراتب از جام جهاني بالاتر است؛ هر چند كه رسيدن به قهرماني جام جهاني به خاطر شرايط جهان شمول آن افتخاري بس بزرگ تر به شمار مي آيد. در اين جام نفس گير و ديدني آلمان، چه خوب و چه بد، يك پاي فينال بود. پس چه خوب و منطقي است اگر تنفر بي مورد نسبت به ژرمن ها و بازي منظم شان را به كنار برانيم و به اين حضور قدرتمند احترام بگذاريم.

در يادداشت قبلي ام شانس ماتادورها را بيشتر از ژرمن هاي دوست داشتني ذكر كردم و اين برتري را دور از ذهن نمي دانستم. به همين خاطر قبل از بازي، بيشتر از آن كه به فكر تيتري براي قهرماني آلمان باشم، به فكر يك عنوان براي شكست ژرمن ها بودم و بابت همين موضوع الآن خود را خيلي سرزنش مي كنم. تيتر مورد نظرم اين بود : " مردان ايستاده مي ميرند" ، اما زمانی که خواستم این یادداشت را بنویسم، دیدم اين عنوان خيلي پرطمطراق و حماسي است و به همين خاطر اين تيتر را براي نوشته ام انتخاب کردم: " پاياني بر تمام آرزوها". آرزوهایی که تحقق آن ها در این جام شاید می توانست سندی قابل اتکا برای قهرمانی در جهان باشد. هر چند که معتقدم این پایان کار نیست!

يك بار ديگر در طول چند سال اخير تا نزديك لمس يك جام معتبر پيش رفتيم و باز هم ناكام مانديم. اما ايمان دارم كه تيم يكدست و با اراده يوآخيم لو كه حاصل برنامه ريزي و جوانگرايي چند ساله آلمان هاست، روزي به بار خواهد نشست و يقين دارم كه آن روز در همين نزديكي هاست؛ شايد در جام جهاني 2010 آفريقاي جنوبي! پس از بازي، مصطفي جوادي، يكي از دوستان عزيز، باسواد و با شعورم كه يك آلماني دوآتشه است (رفاقت با مصطفی برای من افتخار بزرگی است) پيامكي با اين مضمون برايم فرستاد : " از دست دادن جام مهم نيست! مهم اينست كه يك آلماني باشيم! ". با اين كه در آن لحظه آرام و بي صدا در حال گريستن بودم، اما با اين جمله مصطفي حالم كمي بهتر شد و با خودم گفتم كه او راست مي گويد و بايد باز هم بايد صبر كنم. از تمام هواداران فوتبال آلمان مي خواهم كه از همين امروز، مثل هميشه با عشق و علاقه، نمايش ژرمن ها را در مقدماتي جام جهاني دنبال كنند و به روزي ايمان داشته باشند كه ژرمن ها بر تخت پادشاهي فوتبال جهان تكيه مي زنند.

یادداشتی درباره بحث های میان سینما و تلویزیون و پی نوشتی درباره صعود آلمان به فینال یورو 2008

cinema-cinemast — Fri, 27 Jun 2008 14:48:18 GMT

" سیاست یک بام و دو هوا "

(یادداشتی تحليلي درباره بحث هاي به وجود آمده ميان حوزه هاي سينما و تلويزيون)

چند روزي است كه نشريات و خبرگزاري ها در مورد اظهارنظر رييس سازمان صدا و سيما راجع به سينماي ايران و نيز پاسخ معاون امور سينمايي وزير فرهنگ و ارشاد به اين ادعا، خبرهايي را منتشر كرده اند. مهندس عزت الله ضرغامي، رييس سازمان صدا و سيما، در يكي از سخنراني هايش موضوع بدحجابي هنرپيشگان زن در فيلم هاي ايراني را مطرح كرده و آن را مورد انتقاد قرار داده است. در طرف ديگر مهندس محمدرضا جعفري جلوه، معاونت سينمايي و سمعي و بصري وزارت فرهنگ و ارشاد، در پاسخي بلند بالا از اين ديدگاه رييس سازمان صدا و سيما ابراز گله مندي كرده و آن را براي نزديكي رابطه ميان حوزه سينما و تلويزيون در كشور خطرناك توصيف كرده است. اين موضوع از دو جنبه قابل بررسي است. يكي از ديدگاه سينما نسبت به تعامل با تلويزيون در چند سال اخير و ديگري نظر نه چندان مساعد مسئولين تلويزيون نسبت به حمايت از سينما.

خيلي دور نيست، زماني كه تلويزيون حق پخش فيلم هاي سينماي ايران را مدتي پس از اكران شان خريداري مي كرد و در صورت اقبال در ميان مردم چندين و چند بار پخش مي كرد. در آن سال ها تهيه كنندگان سينما، به مانند خيلي از كشورهاي ديگر، جدا از سوددهي در گيشه، چشم به فروش رايت آثارشان به تلويزيون داشتند. اما در حدود ده سال است كه تلويزيون در اقدامي سوال برانگيز سازي مخالف با سينما مي نوازد! با اين شرايط خيلي دشوار است اگر بخواهيم اظهار تمايل هاي هر از چند گاه مسئولين تلويزيون را براي كمك به سينماي بحران زده كشورمان جدي بگيريم. در طول بيش از يك دهه اخير، آن تعداد اندك شماري از فيلم هاي ايراني توانستند حق پخش در رسانه ملي را كسب كنند كه از ديد فيلترهاي نظارتي سازمان مشكلات كمتري داشتند و به قول معروف بي دردسر تر بودند و با نقطه نظرهاي مديران وقت تلويزيون منافاتي ندارند. در چارچوب اين ديدگاه سليقه اي براي انتخاب فيلم ها، بسياري از آثار سينماي ايران كه با توجه به فضاي نسبتا باز به وجود آمده در سينما قصد داشتند به لايه هاي زيرين معضل هاي اجتماعي نزديك شوند، مورد بي مهري تلويزيون قرار گرفتند. در اين ميان صاحبان فيلم ها كه با ريزش تصاعدي مخاطب روبرو شده بودند، به شبكه هاي ويدئويي مجاز دل خوش كردند و البته پس از مدتي به دليل آگاهي از قدرت مالي نه چندان بالاي اين شبكه ها به اين نتيجه رسيدند كه نمي توانند بر روي درآمد حاصل از فروش آثارشان به مديران اين شبكه ها حساب ويژه اي باز كنند. ترس از ورشكستگي سبب شد كه خيلي از تهيه كنندگان به سمت مولفه هاي كليشه اي و امتحان پس داده شده بروند و جسارت در انتخاب و پرداخت موضوع را فراموش كنند. از سويي ديگر تلويزيون در اين چند سال اخير بزرگترين كمك خود را نسبت به سينماي ايران كمرنگ و حتي در مقاطعي قطع كرد. خوب مي دانيم كه با توجه به محدوديت رسانه در كشور ما، درصد قابل ملاحظه اي از مردم ايران مشتري پر و پا قرص برنامه هاي تلويزيوني هستند و در هرساعت چندين و چند بار توسط پيام هاي بازرگاني پخش شده از تلويزيون بمباران ذهني مي شوند. اما در اين معرفي به مخاطب، سينما جايگاهي ندارد. در واقع مي توان اين طور بيان كرد كه تلويزيون در پخش تيزر فيلم هاي روي پرده و اطلاع رساني درست وضعيت اكران سينماها عملكرد قابل قبولي نداشته است. سال گذشته در همين روزها بود كه ناصر شفق، تهيه كننده سينما، در برنامه شب شيشه اي حاضر شد و از سختگيري هاي تلويزيون نسبت به پخش تيزر فيلم ها انتقاد بسياري كرد. او حتي در اظهارنظري جالب توجه، يك فيلم سينمايي را كالايي فرهنگي و ارزشمند توصيف كرد و اظهار داشت كه تلويزيون نه تنها نبايد بابت پخش آگهي هاي آن پولي از صاحبان فيلم دريافت كند، بلكه بايد از مازاد درآمد حاصل از پيام هاي بازرگاني به تهيه كنندگان سينما كمك هاي بلاعوض اعطا كند. اظهارنظر شفق را خيلي ها جدي نگرفتند و حتي مجري برنامه شب شيشه اي (رضا رشيدپور) با تمسخر از كنار آن گذشت. حال آن كه با دقت در احوال سينماي كشورهاي صاحب فرهنگ، پي مي بريم شفق چندان هم پر بيراه نگفته است. در صنعت بزرگ هاليوود كه براي خود تا اندازه هاي بسياري مستقل عمل مي كند، به دليل سوددهي ساليانه چندين ميليارد دلار براي كشور آمريكا، مديران كمپاني هاي هاليوودي تعامل خوبي با دولت ايالات متحده دارند و از تمام حمايت ها برخوردار هستند و در مقابل سياست هاي مورد نظر دولت شان را در بسته هاي رنگارنگ و فريبنده به تماشاگران سرتاسر دنيا عرضه مي كنند. در كشورهاي مطرح اروپايي نيز سينما به عنوان بزرگترين و مهم ترين كالاي فرهنگي آن جوامع، حمايت هاي بي دريغ دولت ها را با خود به همراه دارد. در ايران هم به دليل بودجه و امكانات ناكافي در بخش توليد و نمايش فيلم ها، صدا و سيما به عنوان قدرتمندترين و پرنفوذترين رسانه موجود مي تواند نقش بسيار مهمي در آشتي مردم با فيلم هاي ايراني ايفا كند. با وجود آن كه هر از چند گاهي جلسه هايي ميان مسئولين سينماي كشور با مديران سازمان صورت مي گيرد و در آن ها بر حمايت از سينماگران كشورمان تاكيد مي شود، اما باز هم مي بينيم كه همان ديدگاهها در ميان برخي از مسئولين رده بالاي سازمان وجود دارد. متوليان سينماي ايران هم بارها و بارها در مصاحبه ها و جلسه هاي مطبوعاتي نقش رسانه ملي را در اعتماد سازي ميان عامه مردم و سينما مهم و ارزشمند قلمداد كرده اند و با ديدي خوشبينانه دست ياري به سمت رسانه ملي دراز كرده اند. تا چند سال گذشته تلويزيون در راستاي مخالفت پنهان با رفتن فيلم هاي ايراني به روي آنتن تنها به پخش فيلم هاي خارجي مي پرداخت و البته مدتي است اين سياست كنار گذاشته شده و تب توليد و پخش تله فيلم هاي ايراني در تمام شبكه هاي تلويزيون اوج گرفته است. نمي توان منكر اين موضوع شد كه تلويزيون با بها دادن به فيلم سازان جوان، مشتاق و پرانرژي گامي اساسي در جهت شكوفايي سينما در آينده برداشته است، اما از سويي ديگر نبايد اين موضوع فراموش شود كه اگر اكنون از سينماي حرفه اي ايران حمايت هاي جدي صورت نگيرد، بدون شك در آينده اي نزديك سرنوشت تلخي در انتظار صنعت سينما در كشورمان خواهد بود و اين همه سرمايه گذاري تلويزيون براي پرورش نيروهاي مفيد در عرصه فيلم سازي هم به هدر خواهد رفت. در اين چند ماه اخير در زمينه فيلم سازي براي تلويزيون آن قدر افراط شده كه بيشتر فيلم ها بدون بهره مندي از يك طرح مشخص و جذاب و تنها در راستاي ارائه مجموعه اي از پيام هاي اخلاقي و معنوي ديكته شده ساخته مي شوند و به روي آنتن مي روند و از خيلي جنبه ها شباهت هاي بسياري به هم دارند. با اين همه خيلي كم پيش مي آيد كه در يك ماه يكي از فيلم هاي يك دو سال اخير توليد شده در مجموعه سينماي ايران به روي آنتن شبكه ها برود و اگر هم اين اتفاق مي افتد، با سانسورهاي گاه تعجب برانگيز لذت ديدن اين فيلم ها در جعبه جادويي به كام مخاطب تلخ مي شود. از طرفي با وضعيت نامساعد مالي در سينما، خيلي از بزرگان سينماي ايران به سمت ساختن فيلم ها و مجموعه هاي تلويزيوني روي آورده اند و تمايل كمتري براي فيلم سازي در مناسبات حرفه اي سينما دارند و اين يعني يك هشدار جدي براي سينماي ايران.

به نظر مي رسد اگر رييس سازمان صدا و سيما كه سابقه درخشاني در مقام معاونت سينمايي وزارت فرهنگ و ارشاد داشته و خيلي از سينماگران از دلسوزي ها و تلاش هاي او براي سينماي ايران خاطره هاي خوشي به ياد دارند، در تقويت آن نگاه غم خوارانه كه در گذشته اي نه چندان دور نسبت به سينما داشته و نيز بهره گيري از مقدار اندكي از قدرت رسانه ملي توجه و علاقه بيشتري صرف كند، بدون شك مي تواند در جهت بهبود وضعيت سينماي ايران گامي موثر و محكم بردارد. اين كه در چنين وضعيت بحراني با پيش كشيدن يك موضوع حاشيه اي در سينما (كه البته با رجوع به مشاهداتمان باور صحت و سقم آن هم كمي دشوار است) بخواهيم بر سنگيني بار مشكلات موجود بيفزاييم، با داعيه فرهنگي مسئولين تلويزيون در رابطه با حمايت همه جانبه از سينما زمين تا آسمان فرق مي كند و اين را مي توان همان سياست يك بام و دو هوا قلمداد كرد.

------------------------------------------------------

" رستگاري در دقيقه نود "

بازي هاي مرحله نيمه نهايي سيزدهمين دوره مسابقات فوتبال جام ملت هاي اروپا هم به پايان رسيد و چهره دو فيناليست اين جام مشخص شد. آلمان با شكست تركيه و اسپانيا با پشت سر گذاشتن روسيه راهي ديدار پاياني اين رقابت ها شدند.

چهارشنبه شب آلمان ها توانستند تركيه، يكي از دو تيم شگفتي ساز اين جام، را پشت سر بگذارند و براي ششمين بار جواز شركت در ديدار پاياني جام ملت هاي اروپا را به دست آورند. از نظر من دشوارترين بازي آلمان در اين جام مقابل ترك ها بود. تركيه به لطف شانس و اقبال و البته با تكيه بر بي پروايي بازيكنانش تيم هاي سوييس، چك و كرواسي را در ديدارهايي پاياپاي و نفس گير شكست داد و به همين خاطر براي رسيدن به فينال خود را به آب و آتش مي زد. از طرفي آلمان ها پس از پيروزي بزرگ مقابل پرتغال، كمي گرفتار همان غرور پس از بازي با لهستان شده بودند و تركيه را دست كم گرفتند. نتيجه اين نگرش برتري نسبي تركيه در نيمه اول مقابل آلمان بود. ژرمن ها در ابتدا آن قدر دست و پا بسته بودند كه خاطره تلخ بازي با كرواسي را در ذهن هواداران شان تداعي مي كردند. زماني كه ترك ها به گل شانسي و مشكوك به آفسايد خود دست پيدا كردند، آلمان ها فهميدند كه كار آساني در پيش رو ندارند. ارزش دريافت اين گل براي ژرمن ها در اين بود كه آن ها را از خواب بيدار كرد و به محرك خوبي براي بازگشت شان به جريان بازي تبديل شد. فرار عالي پودولسكي بزرگ و گل تماشايي باستين شواين اشتايگر نتيجه همين بيداري آلمان ها بود. با اين وجود ترك ها در يك بازي غير قابل پيش بيني به مراتب خطرناك تر از آلمان بازي كردند و با غرور نيمه اول را به رختكن رفتند.

اما نيمه دوم كه مشهور به نيمه مربي هاست، بدون شك متعلق به آلمان بود؛ هر چند كه ترك ها نيز باز هم تا اندازه اي آن جنگندگي و تلاش اعصاب خرد كن خود را ادامه دادند. نيمه دوم اين بازي براي من دشوارترين، نفس گيرترين و پر التهاب ترين نيمه در ميان بازي آلمان در اين جام بود. ضمن اين كه توقف پياپي در ارسال تصويرها بدجور كلافه ام كرده بود! ورود تورستن فرينگز ورق را به نفع آلمان ها برگرداند. ژرمن ها منسجم تر شده بودند و البته به بازي منظم و دلچسب هميشگي شان نزديك تر. گرفتار شدن بالاك در حصار چند مدافع ترك كار را براي او سخت كرده بود و البته زمينه مناسبي براي ديگر هافبك هاي آلمان به حساب مي آمد. زماني كه پخش بازي به نحسي برخورد كرد، راحتي رفتار و گفتار مجري ها و كارشناسان برنامه داشت با اعصابم بازي مي كرد! در همين زمان بود كه تصوير آهسته اي از شبكه زميني تلويزيون سوييس خبر داد كه ميروسلاو كلوزه گل دوم را به تور دروازه ترك ها چسبانده است. از آن لحظه به بعد ديگر در استرس و تب و تاب به پايان رسيدن بازي بودم كه تركيه روي اشتباه فيليپ لام و صد البته ينس لمان به گل دوم رسيد. در اين دو سال در هيچ بازي ملي، فيليپ لام را به اين ناآمادگي نديده بودم. حتي زماني كه با همان سانترهاي زيباي هميشگي اش كلوزه را به گل دوم رسانده بود.

جانم داشت به لبم مي رسيد. ياد جمله هديه تهراني در شوكران افتادم؛ جايي كه محمود بصيرت (فريبرز عرب نيا) ، سيما (هديه تهراني) را تهديد مي كند كه جريان رابطه شان را به پدر سيما (منوچهر صادقپور) خواهد گفت و سيما در تب و تاب رسيدن به خانه در ماشين زير لب زمزمه مي كرد: " خدايا رحم كن...! رحم كن...!" زماني كه داشتم آن ديالوگ دوست داشتني سيما را زير لب مي گفتم، آلمان ها در يك حركت انفجاري و فوق العاده و روي تكنيك بالاي فيليپ لام به گل سوم رسيدند؛ آن هم در دقيقه نود! فيليپ لام با زدن اين گل معركه، كابوس تلخي را كه با حركت ناشيانه اش در زمان به ثمر رسيدن گل دوم تركيه در ذهن هواداران آلمان ايجاد كرده بود، از بين برد و يك بار ديگر به چهره دوست داشتني تمام "آلمان بازها" تبديل شد.

آلمان در پنجمين بازي خود در اين جام به آن آلمان روان و دوست داشتني بازي با پرتغال شباهت كمتري داشت. شايد اگر اندكي بيشتر بازي را ساده مي گرفت، اكنون بازنده اين مسابقه حساس بود. ولي ژرمن ها تحت رهبري يوآخيم لو يك بار ديگر اراده را معنا كردند و بازي با تركيه را براي هواداران به يكي از زيباترين و ماندگارترين بازي هاي شان در چند سال اخير تبديل كردند. اسپانيا حريف بسيار قدرتمندي است كه توانست بر خلاف همه پيش بيني ها گاس هيدينگ بزرگ را سرافكنده كند. به همين دليل از شب گذشته تا به حال همه كارشناسان شانس ماتادورها را براي رسيدن به مقام قهرماني بيشتر مي دانند. حتي تمام كساني كه هوادار يكي از تيم هاي صاحب نام اروپا و يا امريكاي جنوبي هستند، خود را آماده كرده اند كه با شكست تحقيرآميز آلمان به هوا بپرند و جشن بگيرند. من هم با توجه به داشته هاي هر دو تيم شانس اسپانيا را بيشتر از آلمان مي دانم، اما از طرفي باز هم به نيروي سختکوشی و اراده ژرمن ها ايمان كامل دارم و شايد همين توان روحي بتواند نجات بخش ما براي رسيدن به مقام پادشاهي فوتبال اروپا شود. از تمام آلمان دوستان عزيز مي خواهم براي پيروزي و قهرماني ژرمن ها هم قسم شويم و تا يكشنبه شب براي تيم دوست داشتني مان دعا كنيم.

گزارش اکران سینماها در بهار 1387 - به همراه یادداشتی در مورد پیروزی درخشان آلمان مقابل پرتغال

cinema-cinemast — Sat, 21 Jun 2008 14:51:18 GMT

"شروعي نسبتا خوب براي يك تابستان داغ"

(گزارش اكران سينماها در فصل بهار)

در اولین روز فصل تابستان هستیم و نمایش فیلم های روی پرده در حالی ادامه دارد که اكران سينماها در سه ماه ابتداي سال با رونق نسبي گيشه ها همراه بود. به جز زن ها فرشته اند (شهرام شاه حسيني)، كه نمايش آن از ابتداي خرداد شروع شده و تا چند هفته ديگر ادامه دارد، ساير فيلم هاي اكران فصل بهار يا از روي پرده برداشته شده اند و يا روزهاي انتهايي اكران خود را در پيش رو دارند. با نگاهي كلي به ميزان استقبال مردم از فيلم ها باز هم اين موضوع ثابت مي شود كه در شرايط دشوار اجتماعي و اقتصادي كنوني، بيشتر تماشاگران بدون در نظر گرفتن فاكتور مهم كيفيت اثر، بيشتر به تماشاي فيلم هايي با مضمون هاي كمدي و يا در اصطلاح عام خنده دار تمايل دارند. متاسفانه در اين ميان و در مورد برخي فيلم ها اين مشكل وجود دارد كه خيلي ها از مخاطبان متوجه مي شوند فيلمي كه به تماشاي آن نشسته اند، اصلا كمدي نيست و پخش كنندگان فيلم ها در مواد تبليغاتي با تمركز بر چهره هاي خندان ستاره ها و بازيگران سعي مي كنند محصولات سينمايي شان را آثاري كمدي جلوه دهند. البته نبايد يك طرفه به قاضي رفت و تهيه كنندگان و پخش كنندگان آثار سينمايي را مقصر اصلي اين معضل دانست، زيرا در اين شرايط پيچيده و ضعيف توليد و پخش فيلم در ايران و استقبال بينندگان از داستان هاي كميك، بسياري از آن ها مجبورند يا به شكلي مستقيم ساخت و نمايش فيلم هاي مفرح را در دستور كار خود قرار دهند و يا اگر ريسك مي كنند و فيلمي اجتماعي يا خانوادگي را روانه اكران مي كنند، در پوسترها و بيلبوردها سعي دارند كه محصولات خود را مناسب با خواسته روز بينندگان جلوه دهند. به نظر مي رسد اين مشكل، چه از لحاظ رويكرد مخاطبان به سمت آثاري كمدي بدون در نظر گرفتن سطح كيفي آن ها و چه از منظر محدوديت ها در عرصه توليد و اكران، به يك بررسي كارشناسي شده و طولاني مدت نيازمند است؛ وگرنه ممكن است اين وضعيت نيمه بحراني و ناپايدار اعتماد ميان تماشاگران سينما و توليدكنندگان را آرام آرام از ميان ببرد و موضوع اكران سينماها را به سمت چالشي جدي بكشاند.

در ميان فيلم هاي ويژه نوروز، دايره زنگي، اولين تجربه سينمايي پريسا بخت آور، توانست پس از آتش بس (تهمينه ميلاني)، اخراجي ها (مسعود ده نمكي) و توفيق اجباري (محمدحسين لطيفي)، چهارمين فيلمي باشد كه مرز فروش يك ميليارد تومان (بدون در نظر گرفتن آمار نه چندان چشمگير تعداد مخاطبان دراين سال ها) را پشت سر بگذارد. فيلمنامه نسبتا حساب شده اصغر فرهادي، انتخاب درست بازيگران مطرح سينماي ايران در نقش هاي متناسب با تيپ شناخته شده آن ها و كارگرداني منسجم بخت آور و ريتم خوب فيلم كه ناشي از تدوين حساب شده هايده صفي ياري بود، از عواملي بودند كه زمينه استقبال تماشاگران از دايره زنگي را فراهم كردند. دايره زنگي با اين كه سرگروه سينمايي خود (سينما قدس) را در هفته پيش از دست داد، اما نمايش اش در برخي سينماهاي پايتخت ادامه دارد و به نظر مي رسد با خاطره خوش فروشي نزديك به يك ميليارد و دويست ميليون تومان از پرده سينماها خداحافظي كند. اما مجنون ليلي (قاسم جعفري)، ديگر فيلم اكران نوروز، با وجود اين كه از محمد رضا گلزار و الناز شاكردوست و ديگر ستاره هاي محبوب سينما استفاده كرده بود و سعي داشت داستاني مدرن را با همان رنگ و لعاب هاي مورد علاقه سازنده اش روايت كند، به دليل عدم وجود انسجام و دقت در شخصيت پردازي و گزينش روايت هاي اپيزوديك اش نتوانست آن طور كه انتظار مي رفت، بفروشد. با اين حال فروش راضي كننده ششصد ميليون تومان در تهران ارمغان اكران دو ماهه مجنون ليلي در سينماها بود. اغلب پيگيران سينماي ايران سيروس الوند، كارگردان كهنه كار سينماي حرفه اي كشورمان، را مي شناسند. تعدادي از آثار الوند در زمان خود از سوي منتقدان و نويسندگان سينما مورد استقبال قرار گرفتند و در عين حال بسياري از فيلم هايش در گيشه فروش اميدواركننده اي داشتند. اين كارگردان باسابقه امسال با زن دوم، يكي از غريب ترين فيلم هاي كارنامه سينمايي اش را عرضه كرد كه به لطف تبليغات وسيع تهيه كننده فيلم (فرشته طائرپور)، برخورداري از يك داستان عاشقانه به سبك پاورقي هاي نشريات عامه پسند و حضور بازيگران شناخته شده در آن، توانست به فروش قابل قبول سيصد و پنجاه ميليون تومان برسد كه به نظر مي رسد با توجه به ضعف هاي شديد فيلم در ساختار و روايت رقم چندان بدي نباشد. از نكته هاي جالب درباره حاشيه هاي اكران زن دوم مي توان به اظهار نظر يكي از بازيگران اصلي فيلم اشاره كرد كه از كنار گذاشتن نيمي از لحظه هاي حضورش بر سر ميز تدوين و در پنجاه دقيقه حذفي فيلم گلايه كرده بود. ضمن اينكه همين زمان طولاني مدت صد و بيست و پنج دقيقه اي زن دوم با توجه به بي كشش بودن داستانش، بسياري از تماشاگران را در سالن هاي سينما خسته مي كرد. اما مهم ترين فيلم اكران نوروزي به همين سادگي ساخته سيدرضا ميركريمي بود كه در جشنواره فجر سال گذشته چند سيمرغ بلورين را در رشته هاي مهم درو كرد و در نظرسنجي منتقدان جايگاه هاي بالا را به دست آورد. اين فيلم با اين كه با حال و هواي برنامه هاي نوروزي سينماها تناسب چنداني نداشت، اما پس از اتمام تعطيلات نوروز كم كم مشتريان خاص خود را پيدا كرد و آهسته آهسته فيلم محبوب علاقه مندان جدي سينما در اكران بهار شد. ردپاي اين توجه را مي توان در بين نقدهاي منتشر شده در نشريات تخصصي و روزنامه هاي پرتيراژ صبح به خوبي مشاهده كرد. به همين سادگي توانست از مرز صد و پنجاه ميليون تومان عبور كند و نمايش آن به صورت تك سانس در چند سينماي معتبر تهران هم اكنون ادامه دارد.

اما دومين مرحله از اكران بهار با نمايش فيلم پابرهنه در بهشت (بهرام توكلي) آغاز شد. سينما عصرجديد كه به عنوان يكي از پنج سرگروه اصلي نتوانسته بود فيلمي را براي برنامه نوروزي خود انتخاب كند و به دليل اكران خارج از مصوبه فيلم دايره زنگي در سالن اصلي اش، از طرف شوراي نظارت بر نمايش توبيخ شده بود، بنا به تصويب آن شورا از نيمه هاي ارديبهشت اولين ساخته بلند بهرام توكلي را به عنوان اولين برنامه رسمي اش در سال ۸۷ به روي پرده برد. پا برهنه در بهشت كه در جشنواره بيست و پنجم نظر مثبت خيلي ها را جلب كرده بود، با توجه به فضاي خاص و غربيي كه داشت، نتوانست تماشاگران زيادي را به سينماهاي نمايش دهنده اش بكشاند. اولين اثر بهرام توكلي يكي ديگر از قربانيان اكران نادرست و غيركارشناسي فيلم هايي با مخاطب خاص است كه موفق نشد حتي به رقم پنجاه ميليون تومان فروش هم برسد. ديگر فيلم اكران دوم بهار، فيلمي با مشخصه هاي معمول سينماي تجاري يعني تلافي (سعيد اسدي) بود كه به جاي فيلم ميركريمي در گروه سينما استقلال به نمايش در آمد و اگرچه در دو هفته ابتدايي اش فروش چندان بدي نداشت، اما به مرور و به دليل همان ساده انگاري هاي بيش از اندازه اش در رعايت منطق روايي و ساختاري، با ريزش شديد مخاطب روبرو شد. تلافي از آن دسته فيلم هايي است كه خيلي زود مي توان آن را فراموش كرد و به نظر مي رسد تهيه كننده اش (يدالله شهيدي) بيشتر از آن كه به فروش نزديك به دويست ميليوني فيلمش در تهران چشم داشته باشد، به فروشي مناسب در سينماهاي شهرستان ها و در نهايت فروش حق پخش فيلم به يكي از شبكه هاي مجاز ويدئويي دل بسته است. اما يكي از اكران هاي بي سر و صداي چند سال اخير، فيلمي مهجور با نام روزي كه حسني مرد شد (كيانوش و كورش دالوند) بود كه از نيمه هاي ارديبهشت در سينما آزادي و چند سينماي ديگر به روي پرده رفت و با وجود وضعيت نابسامان سينماي كودك و شعارهاي بي اساسي كه هر از چند گاهي به گوش مي رسد، نتوانست از حمايت وزارت آموزش و پرورش و نهادهاي مسئول استفاده اي بهينه كند. روزي كه حسني مرد شد كه يك داستان قديمي ايراني را (معادل آن همان جك و لوبياي سحرآميز بود) دستمايه كار خود قرار داده بود، آن قدر نمايشي بي سر و صدا داشت كه طبق برخي شنيده ها بسياري از سانس هاي آن بدون تماشاگر بوده است. فروش بسيار اندك فيلم برادران دالوند (نزديك به چهار و نيم ميليون تومان تا به امروز) تنها حسرت روزهاي گذشته را زنده مي كند؛ روزهايي در دهه شصت و اوايل دهه هفتاد كه مردم براي تماشاي فيلم هاي كودك و نوجوان بايد ساعت ها در صف هاي طولاني مقابل سينماها مي ايستادند.

قرنطينه، اولين فيلم سينمايي منوچهر هادي، در روزهاي ابتدايي خرداد و در مرحله سوم از اكران بهار در گروه سينما عصرجديد و به جاي فيلم پابرهنه در بهشت به روي پرده رفت. منوچهر هادي كه فيلم هاي تلويزيوني بدي نساخته است، در قرنطينه به مولفه هاي افول كرده سينماي تين ايجري گوشه چشمي داشته و براي آن كه از غلظت سوز و گداز داستان پسر پولدار و دختر فقير در اولين اثرش بكاهد، از عنصر طنز نيز در قسمت هايي از فيلم بهره گرفته است. قرنطينه در حالي اكران شد كه زوج سينمايي حميد گودرزي و نيوشا ضيغمي همزمان فيلم تلافي را هم بر روي پرده داشتند. ضمن اين كه حضور چهره محبوبي همانند رضا عطاران در نيمه دوم فيلم باعث شده تهيه كننده قرنطينه (محمد نشاط) به فكر مانور تبليغاتي بر حضور اين بازيگر گيشه پسند بيفتد. قرنطينه تا به حال نزديك به صد و پنجاه ميليون تومان فروش داشته كه با توجه به شرايط دشوار و كمرشكن توليد به نظر مي رسد نتوانسته رضايت سازندگانش را برآورده كند. ديگر فيلم در برنامه سوم اكران بهار، همخانه (مهرداد فريد)، بود كه در گروه سينما آزادي و به جاي زن دوم نمايش داده شد. فريد در دومين ساخته سينمايي اش همان طور كه سعي مي كند به معضل اجتماعي حضور دختران بي پناه شهرستاني در كلان شهر تهران اشاره كند، مولفه هاي طنز را هم در جاي جاي فيلم خود قرار داده و كوشيده به ظاهر فيلمش سر و شكلي مفرح و شاد ببخشد. با اين وجود به دليل آن كه همخانه نتوانسته از ستاره هاي گيشه ساز اين روزها در نقش هاي اصلي اش استفاده كند و در عين حال ساده انگاري هاي آشكاري در ساختمان روايي اش دارد، موفق نشد مخاطبان بسياري را جذب كند. همخانه هم اكنون روزهاي آخر اكرانش را سپري مي كند و در انتهاي جدول فروش، بالاتر از روزي كه حسني مرد شد و پا برهنه در بهشت، ايستاده است و آرام آرام خود را به مرز فروش پنجاه ميليون نزديك مي كند. اما زن ها فرشته اند (شهرام شاه حسيني) بدون شك يكي از اميدهاي فروش در سال جاري است كه نمايش آن از هفته ابتدايي خرداد ماه درگروه سينما آفريقا و به جاي مجنون ليلي شروع شد و به لطف استفاده از چهره هاي سرشناس سينمايي و نيز هوشمندي تهيه كنندگانش (عبدالله عليخاني و حسين فرحبخش) در شناختن سليقه هاي روز مخاطبان توانسته در كمتر از يك ماه از مرز فروش سيصد ميليون تومان عبور كند. با اين حال با افت نسبي فروش اين فيلم در هفته اخير بعيد به نظر مي رسد دومين فيلم شهرام شاه حسيني رقيبي جدي براي دايره زنگي در صدر جدول فروش باشد. بايد منتظر نشست و ديد!

اما اكران فيلم هاي خارجي در بهار امسال باز هم همان بحث هاي هميشگي درباره عدم وجود مديريتي درست در خريد، نمايش و پخش آثار سينمايي غير ايراني را به دنبال داشت. به نظر مي رسد اين انتقادها و اظهارنظرها ديگر رنگ و بوي كهنگي به خود گرفته اند و به طور تقريبي همه كارشناسان و منتقدان سينمايي عطاي اكران منسجم و درست فيلم هاي خارجي را به لقايش بخشيده اند. ۱۴۰۸ (مايكل هافستروم) يكي از آثار نسبتا مطرح هاليوود در ژانر وحشت در سال گذشته بود كه اكران به موقع اش مي توانست رونقي به سينماها ببخشد، اما متاسفانه تاخير در نمايش اين فيلم آن هم در حالي كه نسخه هاي نمايش خانگي آن چند ماهي است در بازار به وفور پيدا مي شود و نيز اقدام خودسرانه تلويزيون در پخش اين فيلم در نوروز امسال از عواملي بودند كه اجازه ندادند ۱۴۰۸ به فروشي قابل قبول دست پيدا كند. با اين حال اين فيلم نسبتا پرتعليق تاكنون و از همان نمايش هاي شبانه اندكش در سينماهاي خوب پايتخت فروش بيست و يك ميليون تومان را پشت سر گذاشته است. فيلم تحسين شده فرزندان بشر (آلفونسو كوارن) هم سرنوشتي مشابه با ۱۴۰۸ پيدا كرد و با فروشي بيش از چهار ميليون بيشتر از چند هفته دوام نياورد. سرنوشتي كه گويا انتظار تريلر كم رمق مرد حصيري (نيل لابوت) را نيز مي كشد. اين فيلم هاليوودي كه از حضور ستاره تماشاگر پسندي همچون نيكلاس كيج بهره مي برد، نه تنها سال گذشته در بازار آمريكاي شمالي نتوانست اعتباري براي خود دست و پا كند، بلكه به عنوان فيلم خارجي به نمايش در آمده در ايران هم فروش اندكي نزديك به شش ميليون تومان داشته است.

از هفته هاي پاياني خرداد نمايش تابستاني سينماها شروع شده است و در ابتداي كار تيغ زن (عليرضا داوود نژاد) و انعكاس (رضا كريمي) به روي پرده رفته اند. عليرضا داوود نژاد، كارگردان سرشناس سينماي ايران، در تيغ زن بار ديگر به سراغ همان مولفه هاي ساده و دلنشين فيلم هاي خانوادگي اش نظير مصائب شيرين، بهشت از آن تو، بچه هاي بد و هوو رفته كه بدون شك مشتريان خاص خودش را دارد. ضمن اين كه با توجه به استفاده داوود نژاد از چهره هاي محبوب تلويزيوني نظير رضا عطاران و علي صادقي مي توان پيش بيني كرد كه فيلم در گيشه بتواند گليم خود را از آب بيرون بكشد. تيغ زن كه به جاي دايره زنگي در گروه سينما قدس به نمايش در آمده، تا به حال مرز پنجاه ميليون تومان فروش را رد كرده است. انعكاس كه در جشنواره سال گذشته به نمايش درآمد و نتوانست نظرها را آن چنان كه بايد به خود جلب كند، به جاي تلافي در گروه سينما استقلال به روي پرده رفته است. با توجه به اين كه انعكاس داستاني خانوادگي را روايت مي كند و از حضور ستارگان پولسازي همچون حميد گودرزي، مهناز افشار و كامبيز ديرباز بهره گرفته، اين پتانسيل را دارد كه با تعطيلي مدرسه ها، بتواند مردم را به سمت سالن هاي سينما بكشاند. فيلم در چهار روز ابتدايي نمايش اش بيش از پانزده ميليون تومان فروخته است. نمايش فيلم هميشه پاي يك زن در ميان است (كمال تبريزي) كه عنوان فيلم محبوب تماشاگران در جشنواره سال گذشته كسب كرد، مي تواند رونق خاصي به گيشه سينماها در تابستان بدهد و رقيبي جدي براي دايره زنگي در بالاهاي جدول فروش باشد. با نگاهي به برنامه آينده سينماها مي توان پيش بيني كرد كه با اتمام مسابقات فوتبال جام ملت هاي اروپا تابستاني داغ در انتظار سينماي ايران خواهد بود.

---------------------------------------

"پيروزي اراده" *

سلام . ببخشيد كه با يك روز دیرکرد وبلاگ را آپديت كردم. در شروع نوشته ام بايد اعتراف كنم كه پس از بازي آلمان مقابل پرتغال دوباره حس خيلي خوبي نسبت به تيم محبوبم پيدا كرده ام.

پنجشنبه شب همه دنيا ديدند كه سربازان فوتبال آلمان باز هم ثابت كردند كه مردان لحظه هاي دشوار هستند. پرتغال ديگر هيچ جاي حرفي براي مخالفان فوتبال آلمان نداشت؛ نه حريف دست و پا بسته اي بود و نه ستاره كم داشت و نه شانس اندك براي قهرماني. حتي همه مخالفان ژرمن ها در نهايت بد ذاتي از پيش از بازي با پرتغال خود را آماده كرده بودند كه پيروزي ستارگان نامدار پرتغالي را بر آلمان جشن بگيرند و آن را در بوق و كرنا كنند كه آلمان لياقت حضور در اين مرحله را نداشت و اگر در گروه سخت تري قرار مي گرفت، بدون شك حذف مي شد و از اين جور مزخرفات! اعتراف مي كنم كه خود من هم در يادداشت قبلي ام شانس پرتغال را براي برد بيشتر مي دانستم (هرچند كه به اراده آلماني ها هم اعتقاد داشتم). اما با شروع بازي فهميدم كه ايمانم سست بوده!

آلمان ها از همان دقيقه يك بازي آن قدر عرصه را بر بازيكنان مغرور و تكنيكي پرتغال تنگ كرده بودند كه آن ها نمي توانستند در يك سوم زمين آلمان يك نفس راحت بكشند. حتي اگر حمله هم مي كردند، خودشان مي دانستند كه اثري ندارد و به همين دليل كم كم آثار زبوني در بازي و چهره آن ها به خوبي پديدار شد. آلمان ها مهره ارزشمندي همچون تورستن فرينگز را در اختيار نداشتند (و نخواهند داشت) و حضور پودولسكي هم در هاله اي ازابهام بود. مربي بزرگ شان هم حق نداشت حتي از آن محفظه شيشه اي با دستيارانش در كنار زمين ارتباط برقرار كند. شرايط در ابتداي بازي طوري پيش مي رفت كه گويا همه چيز مي خواست برضد ژرمن ها باشد. اما آلمان ها فعل خواستن را صرف كردند. آن ها نود دقيقه عاشقانه به دنبال توپ دويدند و با بازي كم نقص شان دل تمام هواداران آلمان را شاد كردند. گل هاي باستين شواين اشتايگر و ميروسلاو كلوزه خيلي ها را شرمنده كرد و همين براي من و تمام دوستان "آلمان باز" م كافي بود! شوان اشتايگر به همه، حتي به يواخيم لو، ثابت كرد كه از اندازه استانداردهاي يك بازيكن جهاني چيزي كم ندارد و دور از انصاف است اگر بخواهيم او را يك بازيكن مكمل و ذخيره بدانيم. آن گلي هم كه پرتغال در نيمه اول زد، بيشتر از آن كه حاصل تكنيك و خلاقيت فردي و تيمي پرتغالي ها باشد، حاصل بي دقتي متزلدر در دفع آخر توپ بود.

نيمه دوم باز هم براي من با استرس شديد همراه بود و من را تا دم سكته قلبي پيش برد! با اين كه مو لاي درز خطوط آلمان نمي رفت، اما باز هم از پرتغال زخم خورده مي ترسيدم. چيزي از نيمه دوم نگذشته بود كه كاپيتان بالاك با آن ضربه سر گل سوم را به تور دروازه پرتغالي ها چسباند و به من فهماند كه بايد در ايمان سست ام تجديدنظر كنم! با اين كه اين گل از خطاي نصف و نيمه بالاك بر آن مدافع قرمزپوش پرتغالي به دست آمد، اما براي من خيلي ارزش داشت. آلمان ثابت كرد كه برتر بي چون و چراي آن بازي است. بدون شك اگر آن گل آلمان مردود اعلام مي شد، باز هم آن ها بر روي دروازه پرتغال هجوم مي آوردند و ممكن بود گل هم بزنند. گل سوم باعث شد كه آلمان ها ديگر تنها به حفظ بازي بپردازند و به ضد حمله ها دل ببندند. اگر آن گل دوم پرتغال به ثمر نمي رسيد، الآن اين همه هوچي گري از سوي مخالفان ژرمن ها به گوش نمي رسيد. در كشور ما، چه در ميان مفسران و گزارشگران ورزشي و چه در بين فوتبال دوستان، درجه نفرت از بازي منظم و مقتدرانه آلمان آن قدر زياد و سوال برانگيز است كه مطمئنم اگر گل دوم پرتغال هم به دست نمي آمد، باز هم الآن آن گل سوم بالاك پيراهن عثمان شده بود!!!! نكته ديگر اين كه در اين بازي واكنش هاي يوآخيم لو بسيار ديدني و جالب توجه بود. به ويژه زماني كه پس از به ثمر رسيدن گل دوم پرتغالي ها به سبك قهرمانان خسته فيلم هاي نوآر آن سيگار را روشن كرد، چهره اش براي هميشه در ذهنم ماندگار شد.

آلمان در اولين بازي مرحله يك چهارم نهايي جام ملت های اروپا از حريف صاحب نام و قدرتمندش برتر بود و اين ادعا را فيل بزرگ (لوييس فيليپ اسكولاري) هم در جلسه مطبوعاتي پس از بازي اعتراف كرد. با پيروزي جالب توجه تركيه مقابل كرواسي، بر خلاف اظهار نظر شيفتگان نام هاي بزرگ در فوتبال معتقدم ژرمن ها كار بسيار دشواري در پيش رو دارند. خيلي دوست داشتم كروات ها بالا بيايند و مزه تلخ انتقام آلمان ها را بچشند كه نشد! آلمان ها اگر بخواهند مثل روزهاي پس از بازي با لهستان مغرور شوند، قطعا با سرنوشتي مشابه بازي با كرواسي روبرو خواهند شد. ترك ها همانند كرواسي و اتريش بسته بازي مي كنند و به پيشامدهاي اتفاقي دل مي بندند و همين براي ما بسيار خطرناك است. آلمان در برابر بازي هاي روان پرتغال و لهستان فوتبال حقيقي خود را به نمايش گذاشت و بي شك جلوي تركيه با آن ضد فوتبالي كه بازي مي كند، مشكل پيدا خواهد كرد. با وجود تمام پيش بيني ها و اظهارات بدخواهانه و كينه توزانه دشمنان، فكر مي كنم تركيه بسيار خطرناك تر از پرتغال خواهد بود. مطمئنم تمامي آلمان دوست ها براي پيروي سربازان ژرمن بر ترك ها تا روز چهارشنبه دعا خواهند كرد.

* پي نوشت : پس از پيروزي ژرمن ها بر پرتغال در حالی که اشك شوق مي ريختم، به ياد احساسات خودجوش مردم آلمان نسبت به پيشواي شان در "پیروز اراده" - مستند درخشان لني ريفنستال - افتادم. همان زمان و در حالي كه مرتب به ام زنگ مي زدند و يا پيامك مي فرستادند، تيتر اين يادداشت را انتخاب كردم : " پيروزي اراده "